ธรรมวิจารณ์ ธรรมศึกษาชั้นเอก




ธรรมวิจารณ์ 
คือ การเลือกเฟ้นข้อธรรมโดยใช้โยนิโสมนสิการ พิจารณาสอดส่องให้ถ่องแท้ว่า ธรรมประเภทไหนเป็นสัทธรรมแท้ ธรรมประเภทไหนเป็นสัทธรรมปฏิรูปโดยหาหลักฐานมาประกอบอ้างอิง เพื่อให้ทราบว่า เรื่องนั้นท่านผู้กล่าวมีความมุ่งหมายอย่างไร กว้างแคบ ตื้นลึกแค่ไหนเพียงไร 
    ในกัสสปสังยุต นิทานวรรค กล่าวไว้มีใจความว่า สัทธรรมปฏิรูป ยังไม่มีเพียงใด พระสัทธรรมก็ยังทรงอยู่เพียงนั้น เมื่อสัทธรรมปฏิรูปเกิดขึ้น พระสัทธรรมย่อมอันตรธานไป โมฆบุรุษ คือคนเปล่าในพระศาสนานี้เอง เป็นผู้ยังพระสัทธรรมให้อันตรธาน
ธรรมส่วนปรมัตถปฏิปทา
    ธรรมวิจารณ์ส่วนปรมัตถปฏิปทา ท่านยกข้อธรรมที่เป็นกระทู้ตั้งไว้ ๖ ประการ คือ นิพพิทา๑ วิราคะ๑ วิมุตติ๑  วิสุทธิ๑  สันติ๑  นิพพาน๑
นิพพานตามมติพระพุทธศาสนา
มติข้างพระพุทธศาสนา  แยกเหตุอันแต่งสังขาร  (อวิชชา)  เป็นต้นสาย  นิพพานเป็นปลายสาย  ปฏิเสธอัตตา  แต่ยอมรับความเชื่อมถึงกันแห่งจุติจิตในภพหลัง  และปฏิสนธิจิตในภพหน้า  โดยอาการอย่างสืบสันตติในชีวิตเดียวกัน
    กล่าวความบริสุทธิ์ด้วยประการทั้งปวงแห่งจิต  อันท่องเที่ยวในสังสารวัฏ  ที่การบรรลุพระอรหัต  อันสำเร็จด้วยวิริยะกับปัญญา  ซึ่งต้องบำเพ็ญบารมีเป็นเวลาช้านาน
    กล่าวถึงการดับแห่งจิตอันบริสุทธิ์  (จิตของพระอรหันต์)  นั้น  ในปัจฉิมชาติ  แล้วไม่เกิดอีก  เป็นถึงที่สุดเพียงนี้  ว่าคือ  นิพพาน
นิพพานเป็นอสังขตะ
    โดยนัยนี้  นิพพานอันเป็นปลายสายย่อมจัดเป็นวิสังขาร  มิใช่สังขาร  และเป็น อสังขตะ  อันปัจจัยมิได้แต่ง  เพราะพ้นจากความเป็นสังขาร  และอันปัจจัยมิได้แต่งให้เกิดอีก
นิพพานมี  ๒  อย่าง
ในทุกนิบาต  อิติวุตตกะ  ทรงแจกนิพพานไว้  ๒  อย่าง  คือ
    ๑. สอุปาทิเสสนิพพาน  ดับกิเลสมีอุปาทิเหลืออยู่
    ๒. อนุปาทิเสสนิพพาน  ดับกิเลสไม่มีอุปาทิเหลือ
     อุปาทิ  แปลว่า  สิ่งที่กรรมและกิเลสเข้ายึดโดยความเป็นผล  ได้แก่  ขันธ์  ๕  อันเป็นผลแห่งกรรมและกิเลส  ในที่นี้หมายถึง  ขันธ์  ๕  ของพระอรหันต์
นิพพานศัพท์    ๒    ความหมาย
    ทรงแสดงพระมติว่า  นิพพานศัพท์หมายเอาสอุปาทิเสส  ควรแปลว่า  หาของเสียบแทงมิได้  หมายเอาอนุปาทิเสส  ควรแปลว่า  ดับ

ดาวน์โหลดสื่อการสอน